زندگی در کرمان

کودکی و نوجوانی اش در کرمان با سختی و فقر گذشت. پدرش را که با کارگری بر زمین های اربابی زندگی شان را می گذراند وقتی کودکی دبستانی بود از دست داد و پسر بچه را با پرسشی که تا آخرین روزهای پیری دست از سرش برنداشت، تنها گذاشت. وقتی پدر به خانه بازمی گردد، درد دارد. دراز می کشد و پرویز را صدا می زند و می گوید می خواهد با او حرفی بزند. اما مادر از پرویز می خواهد اول برود نان بخرد. وقتی پرویز به خانه برمی گردد، پدر فوت کرده است. :«و من هنوز در این فکرم که پدرم آن روز چه می خواست به من بگوید».

دوران پس از جنگ جهانی اول است و دوره قحطی و دشواری. آنهم برای خانواده ای کارگری و نسبتا پرجمعیت با چهار بچه کوچک. و مرگ پدر زندگی را برای او و خواهر و برادران و خردسال و مادر جوانش سخت تر می کند. مادر با کار در کارخانه پنبه پاک کنی خرج زندگی را در می آورد و پرویز با کارهایی که گاه کار هرکسی نیست، چون باز کردن چاه های آب و نظیر آن کمک خرجی می شود برای مادر. اما در کرمان آن روز اگر فقر حکومت می کرد و چنان از نظر اقتصادی عقب افتاده بود که حتی یک پزشک در آن نبود، اما از نظر فرهنگی چه بسا پیش رفته تر از امروز بود. پرویز که در خانواده ای زرتشتی به دنیا آمده، با کودکان مسلمان و یهودی هم بازی ست و آنچه در بازی هایشان جایی ندارد، مذهب شان است. شاید اولین درس های مروت و مدارا را در همان بازی ها می آموخت.

سال های تهران

دوران مدرسه را تا ۱۸ سالگی در کرمان می گذراند و در سال ۱۳۲۳ به تهران می رود. عشق و استعدادش به ریاضی او را به تحصیل در رشته ریاضی و سپس در دانشکده علوم می کشاند و هم زمان در دانشسرای عالی ثبت نام می کند و هر دو لیسانس را با هم می گیرد. یکی در رشته ریاضی و دیگری برای دبیری.

اما عشق دیگر او معلمی بود. می گوید:«در تمام عمرم معلم بودم. حتی وقتی در زندان بودم.» اما به تصدیق شاگردانش معلمی برای او تنها تدریس نبود: «او در درجه اول معلم انسانیت و تقوا، بود. معلم زیستنی سزاوار انسان بودن بود».

کلاس هایش معمولا به شاگردان خودش محدود نمی شد. شیوه تدریسش که بر اساس انسان سازی بود چنان بود که پس از یک دوهفته از آغاز سال تحصیلی بناگزیر کلاس هایش را در سالن های مدرسه می گذاشتند. شاگردان کلاس ها و رشته های دیگر نیمکت های کلاس را پر می کردند تا آنچه را در کلاس های دیگر نمی آموختند، از او بیاموزند. درس احترام به انسان و تفکر منطقی و روحیه بردباری و مدارا.

شاگردانش می گویند که از همان آغاز کلاس تکلیفشان با نمره معلوم بود. می گفت هر نمره ای که بخواهید به شما می دهم. و مسئله نمره گرفتن را که در نظام آموزش ایران همواره برای محصل ایرانی چه در مدرسه و چه دانشگاه مهم ترین و حیاتی ترین امر و حتی هدف از تحصیل است، برای آنها حل شده می نمایاند تا توجه دانش آموزان را به خود درس بکشاند. با آن که معلم ریاضی بود و انتزاعی ترین علم بشری را تدریس می کرد اما هرگز از آموزش مسائل انسانی و واداشتن شاگردان به تفکر در باره چرایی چیزها غفلت نمی کرد. در درسهایش نیز مانند همه کتاب هایی که تالیف و ترجمه کرده است توجه به تاریخ علم و پیدایش علوم و شیوه کاربرد علوم در راه سعادت انسان جایی مهم داشت.

آرمان خواهی و زندان

در تهران سال های بیست، جوان کرمانی زرتشتی شیفته ریاضی و آموزش که از هجده سالگی در کلاس های شبانه تدریس می کرده و دغدغه سعادت انسان ها و عدالت خواهی دارد به کار سیاسی و فعالیت در حزب توده ایران روی می آورد :«دغدغه من زندگی آدم هاست و هرکاری که می کنم در حول و حوش آن است». مبارزه سیاسی اش با کار فرهنگی هم عنان است. مسئول حزب در کرمان می شود. اما در عین حال در مجلات حزبی قلم میزند. در ۲۰ سالگی( ۱۳۲۵) عضو هیئت تحریریه قیام ایران است. یک سال بعد سردبیر نشریه وهومن است که در ۲۸ مرداد تعطیل می شود. پیش از آن، پس از اعلام انحلال حزب توده و اغاز دستگیری اعضای آن در سال ۱۳۲۸زندانی شده . پس از ۲۸ مرداد ۱۳۳۳ و آغاز دور دوم بگیر و ببند های توده ای ها پرویز مخفی می شود. در مدت زندگی مخفی با نام مستعار به تدریس در دبیرستان و آموزشگاهی شبانه می پردازد. خانواده و بویژه برادرانش برای لودادن محل اختفای او زندانی و شکنجه می شوند. سرانجام در سال ۱۳۳۵ پیدایش می کنند.۴۰ روز با خانواده اش در تهران در خانه ای در بازداشت به سر می برد و پس از آن به زندان قصر و سپس به قزل قلعه می افتد. در ۱۳۳۷ با قید کفالت ازاد می شود و از مهرماه ۱۳۳۸ کار تدریس را به صورت معلم حق التدریسی از سر می گیرد.

هفت بار زندان می رود. مدت بازداشت هایش از سه سال تا سه ماه. و یادگار سال های زندانش درد شانه و دست که از دست بند قپانی برایش مانده. در فواصل زندان با محرومیت های اجتماعی و ممنوعیت از ندریس و تالیف، کاری که عاشق آنست، روبروست.

اما سال های زندان را به بطالت نمی گذراند. با آن که زبان فرانسه می داند و نخستین ترجمه هایش از فرانسه است، اما زبان روسی را زبان علم می داند. پس با استفاده از کتاب های اموزش روسی که برادرش در ملاقات ها می آورد و با استفاده از راهنمایی های زندانیان سیاسی دیگر که اکثرا تحصیل کرده و فرهیخته و زبان دان بودند، روسی می آموزد.

تدریس، تالیف و ترجمه

در زندان در سال ۱۳۲۹ است که دوره کتابهای درسی آموزش ریاضیات را تالیف می کند و در عین حال کتاب تاریخ حساب را ترجمه می کند.

راه اندازی نخستین کلاس کنکور در ایران، تاسیس گروه فرهنگی خوارزمی، دبیرستان پسرانه خوارزمی، دبیرستان دخترانه مرجان (به نام دخترش مرجان که در تصادف رانندگی کشته شد)، گروه فرهنگی مرجان که به گفته او «وقتی به سود آوری رسید برایش گرفتاری پیدا شد»، انتشارات توکا (هم نام یکی از پسرانش)، تاسیس مدرسه عالی علوم اراک (که بعد از انقلاب به صورت دانشکده دولتی درآمد) بخش دیگری از تلاشهای او در زمینه جاانداختن نهادهای آموزشی بود. فشارهای سال های پس از انقلاب سبب می شود که کار مدرسه داری را رها کند.

او در آموزش صاحب نظر بود. معتقد بود که مدارس باید همه دولتی باشند و از وجود مدارس انتفاعی و مدرسه تیزهوشان و غیره بشدت انتقاد می کرد و درعین حال آن را خلاف قانون اساسی جمهوری اسلامی می دانست. در زمینه آموزش با نظام آموزش یک سره و یک سان برای همه در مدارس مخالف بود. می گفت باید مدارس در دو سطح باشند. یکی در سطح عمومی برای کسانی که طالب تحصیلات عالی نیستند. و دیگر کلاس های خاص در رشته های خاص و در حد لیسانس دانشگاهی. به طوری که دانش آموزانی که خواستار راه یابی به دانشگاه و تحصیلات عالی بالاتر از لیسانس هستند، در آنها شرکت کنند.

از او بیش از ۲۰۰ کتاب تالیف و ترجمه بازمانده است. اما بسیاری از این کتاب ها با خون دل مولفش پدید آمده. برخی در زندان، شماری در سال های محرومیت های اجتماعی و گروهی نیز در دست ناشران دولتی پس از انقلاب مانند امیرکبیر. تا جایی که یا کتاب هایش را چاپ نمی کردند و یا بی خبر از او و بدون دادن حق تالیف منتشر می کردند. تالیفاتش از کتاب های درسی و آموزش ریاضیات تا داستان های علمی و تالیفات تاریخی را در بر می گیرد. همه در زمینه ساختن انسان و ارتقای اخلاق انسانی.

روزنامه نگاری

پرویز شهریاری علاوه بر کار تدریس و تالیف و ترجمه در سطحی عظیم و باورنکردنی که بیرون از عهده یک فرد می نماید، در کار روزنامه نگاری نیز بشدت فعال بود و سردبیری چند ین نشریه وزین علمی و فرهنگی را برعهده داشت. سخن علمی و فنی، وهومن، چیستا، فصلنامه شورای نویسندگان و هنرمندان ایران، آشنایی با دانش، آشتی با ریاضیات – (که در دوران جنگ وزارت ارشاد او را احضار می کند و وادار به تغییر نام مجله می کند. زیرا به عقیده مسئولان، زمان زمان جنگ بود و نباید از «آشتی» سخن به میان می آمد. حتی اگر آن آشتی، آشتی با ریاضیات باشد و پرویز شهریاری بناگزیر نام مجله را به آشنایی با ریاضیات تغییر می دهد)، و مجله دانش و مردم. اما در عرصه روزنامه نگاری نیز به خاطر سوابق و آرمان هایش ناگزیر از تحمل محرومیت ها و دشواری ها بود. با آن که همواره آرزو داشت صاحب امتیاز نشریه ای باشد، اما دولت ها چه پیش و چه پس از انقلاب، به او امتیاز نشریه نمی دادند. پس از آشنایی با پرویز ملک پور، نماینده زرتشتیان در مجلس، از او می خواهد امتیاز نشریه ای را بگیرد و نشریه چیستا، که مجله ای فرهنگی، ادبی و اجتماعی با تاکید بر مقولات ایران شناختی و فرهنگی ایران است، متولد می شود. نشریه ای که از شهریور ۱۳۶۰ تاکنون بی وقفه به زندگی ادامه داده است. هرچند که حدود یک سال و نیم از عمر این نشریه، از ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۳ در دوری از سردبیرش گذشت.

پیرانه سر: از زندان تا تجلیل در جمهوری اسلامی

پرویز شهریاری با آن که پس از انقلاب رسما به حزب توده نپیوست، اما در اردیبهشت سال ۱۳۶۲، در آستانه شصت سالگی، همراه با گروهی دیگر از اعضا و هواداران حزب دستگیر و بازداشت شد. مدت یک سال و نیم با تن خسته و قلب بیمار و دردهای ناشی از محبس های پیشین در زندان گذراند بی آن که در پرونده اش اتهامی علیه او باشد. پس از آزادی نیز همه حقوق بازنشستگی اش قطع شد. اما طبع بلندش او را از طلب آن باز می داشت: «خبر ندارم بازنشستگی من چه شد. دنبالش نرفتم چون [این کار] وظیفه دولت است. الان زندگیم را ازراه حق تالیف کتاب هایم می گذرانم».

با این حال آخرین سال های عمر این استاد بی نظیر با رنج کمتری همراه بود. در ۱۳۷۴ در بیست و ششمین کنفرانس ریاضی کشور که در کرمان برگزار شد، برای نخستین بار از استاد پرویز شهریاری به پاس یک عمر تلاش و خدمت علمی و آموزشی اش در مقام پیش کسوت ریاضی تجلیل شد. در سال های ۱۳۷۶ و ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ نیز در کنفرانس ها و مراکز آموزشی ریاضیات از او قدردانی به عمل آمد. در ۱۳۸۱ دکترای افتخاری ریاضی به او تقدیم شد و در آبان ۱۳۸۴ به عنوان چهره ماندگار آموزش ریاضیات مورد سپاس و تقدیر قرار گرفت. در همان سال در پی تاسیس «بنیاد پرویز شهریاری»، استاد همه کتابخانه نفیس خود را به این بنیاد تقدیم کرد.

این تقدیرهای به تأخیر آمده تا چه حد توانست مرهمی بر زخم های دیرین او باشد؟ « در زندگی ام همیشه در بیم و امید به سر برده ام. همیشه حتی حالا نمی توانم خودم را به معنای واقعی آزاد احساس کنم. همیشه (این احساس را دارم که انگار) یک کسی، یک چیزی دارد مرا می پاید.»

و مرگ …

ریاضیدان ۸۵ ساله ما روز جمعه صبح ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۱ با هفت هزار سالگان هم سال شد. او دیگر در میان زندگان نیست. اما آیا با مرگ روبرو شده است؟ «به قول فیلسوف آلمانی، من با مرگ هیچوقت روبرو نمی شوم. چون تا وقتی زنده ام مرگ نیست. وقتی مرگ آمد، من نیستم که آن را ببینم.» پرویز شهریاری به مرگ نمی اندیشید. مرگ را چیز لازمی می دانست که همه به آن دچار می شوند. اما آنی از مهلت عمرش از تلاش و تکاپو برای آن که جهان جایی بهتر و شایسته شأن انسان باشد دست نکشید. زیرا برای او: «مرگ یعنی سکون. و من هنوز به مرگ نرسیده ام.». آیا پرویز شهریاری همه حرف هایش را زده بود یا مانند پدرش هنوز حرفی ناگفته داشت؟

پیکر استاد را بعد از ظهر روز جمعه در آرامگاه زرتشتیان تهران در قصر فیروزه به خاک می سپارند.

11.05.2012 – شبکه فارسی صدای آمريکا

اطلاعات بیشتر درباره پرویز شهریاری

Programm in PDF

ZVR Nr: 865853953 - Mit freundlicher Unterstützung von Wien Kultur

آنچه باید گفته شود

چرا خاموشم، چرا در این زمان دراز ناگفته گذاشته ام

آنچه را که عیان است و از » بازی جنگ » که طبق نقشه آنرا تمرین کرده اند سخن نگفته ام .

از آن بازی که اگر در پایان آن جانی به در برده باشیم، چیزی نیستیم جز یاداشتی در حاشیه .

ادعا می شود زدن ضربت اول به مردم ایران و چه بسا محو کردن آنها از صحنه گیتی، حق است،

زیرا گمان می رود در قلمرو مردی گزافه گو که خلق اسیر در زیر یوغ خود را به هلهله های دستوری وا می دارد،

یک بمب اتمی ساخته می شود.

ولی چرا بخود اجازه نمی دهم نام آن کشور دیگر را بر زبان آورم،

کشوری که سالهاست قدرت اتمی فزاینده ای در اختیار دارد ــ هرچند پنهان از نظرها ــ

ولی بیرون از عرصه بازرسی ،

چرا ؟ چون بازرسی ممکن نیست؟

همگان خاموشند، حقیقتی را ناگفته می گذارند،

من نیز به پیروی از خاموشی فراگیر لب فروبسته ام ،

احساس می کنم که این دروغی است سنگین ،احساس اجبار می کنم،

بمحض آن که از این اجبار تخطی شود، چهره مجازات نمودار می گردد.

تکفیر » یهودی ستیزی » را همه می شناسند.

اما اینک از سرزمین من ،

زادگاه جنایتی بی مانند، که همیشه باید پاسخگوی آن باشد ،

قرار است، نسجیده، باز هم یک زیردریائی دیگر به اسرائیل فرستاده شود ،

همراه با سخنانی سرسری بعنوان جبران بدی های گذشته .

ویژگی آن زیر دریائی این است که

می تواند با کلاهک های خود همه چیز را در سرزمینی نابود کند

که وجود یک بمب اتمی در آن به اثبات نرسیده است،

پس اینک می گویم آنچه را که باید گفت.

ولی چرا تا کنون سکوت کرده ام.

چون فکر می کردم زادۀ سرزمینی هستم که لکه ای نازودونی بر دامن دارد

و همین مرا از گفتن حقیقت باز می داشت

و نمی خواستم نام اسرائیل رابرزبان آرم

که خود را همبسته آن می دانم و به آن وفادار خواهم ماند.

پس چرا حالا ، پیرانه سر و با آخرین قطره های بازمانده از مرکبم می نویسم :

اسرائیل اتمی برای صلح جهانی ، که خواه ناخواه صلحی است شکننده ، خطرناک است.

امروز باید گفت آنچه را که فردا گفتنش دیر است

و چون ما ــ بعنوان آلمانی به حد کافی بار بر دوش داریم ــ

می توانیم تحویل دهنده وسیله ای گردیم که عواقب آن قابل پیش بینی است

و با عذر و بهانه های متداول نمی توانیم منکر شرکت خود در آن گناه گردیم.

اعتراف می کنم : دیگر ساکت نخواهم ماند

زیرا تزویر غرب دیگر برایم قابل تحمل نیست،

افزون بر این امید این نیزهست که( با شکستن این سکوت) بسیاری دیگر نیز خود را از سکوتی که در بند آن هستند آزاد سازند

و مصرانه از عامل خطری که شناخته شده است بخواهند از خشونت چشم بپوشد

و در عین حال مصرانه خواستار آن باشند که به یک مرجع بین المللی

امکان داده شود

تا پیوسته و بدون هیچ نوع مانعی

قدرت اتمی اسرائیل و تاسیسات اتمی ایران را زیر نظر و کنترل داشته باشد.

فقط از این طریق است که می توان به همه،

به اسرائیلی ها و فلسطینی ها

و بیش از آن به همه کسانی که با دشمنی و تنگاتنگ هم ساکن منطقه ای هستند

که به تسخیر جنون در آمده است ، کمک کرد

و از این طریق سرانجام به خودمان هم کمک کرده ایم.

منبع ترجمه

http://aayande.wordpress.com

Was gesagt werden muss – Das Gedicht von Günter Grass
04.04.2012

Günter Grass warnt in der “Süddeutschen Zeitung” vor einem Krieg gegen Iran. In seinem Gedicht mit dem Titel “Was gesagt werden muss” fordert der Literaturnobelpreisträger deshalb, Israel dürfe keine deutschen U-Boote mehr bekommen.

Warum schweige ich, verschweige zu lange,
was offensichtlich ist und in Planspielen
geübt wurde, an deren Ende als Überlebende
wir allenfalls Fußnoten sind.

Es ist das behauptete Recht auf den Erstschlag,
der das von einem Maulhelden unterjochte
und zum organisierten Jubel gelenkte
iranische Volk auslöschen könnte,
weil in dessen Machtbereich der Bau
einer Atombombe vermutet wird.

Doch warum untersage ich mir,
jenes andere Land beim Namen zu nennen,
in dem seit Jahren – wenn auch geheimgehalten -
ein wachsend nukleares Potential verfügbar
aber außer Kontrolle, weil keiner Prüfung
zugänglich ist?

Das allgemeine Verschweigen dieses Tatbestandes,
dem sich mein Schweigen untergeordnet hat,
empfinde ich als belastende Lüge
und Zwang, der Strafe in Aussicht stellt,
sobald er mißachtet wird;
das Verdikt “Antisemitismus” ist geläufig.

Jetzt aber, weil aus meinem Land,
das von ureigenen Verbrechen,
die ohne Vergleich sind,
Mal um Mal eingeholt und zur Rede gestellt wird,
wiederum und rein geschäftsmäßig, wenn auch
mit flinker Lippe als Wiedergutmachung deklariert,
ein weiteres U-Boot nach Israel
geliefert werden soll, dessen Spezialität
darin besteht, allesvernichtende Sprengköpfe
dorthin lenken zu können, wo die Existenz
einer einzigen Atombombe unbewiesen ist,
doch als Befürchtung von Beweiskraft sein will,
sage ich, was gesagt werden muß.

Warum aber schwieg ich bislang?
Weil ich meinte, meine Herkunft,
die von nie zu tilgendem Makel behaftet ist,
verbiete, diese Tatsache als ausgesprochene Wahrheit
dem Land Israel, dem ich verbunden bin
und bleiben will, zuzumuten.

Warum sage ich jetzt erst,
gealtert und mit letzter Tinte:
Die Atommacht Israel gefährdet
den ohnehin brüchigen Weltfrieden?
Weil gesagt werden muß,
was schon morgen zu spät sein könnte;
auch weil wir – als Deutsche belastet genug -
Zulieferer eines Verbrechens werden könnten,
das voraussehbar ist, weshalb unsere Mitschuld
durch keine der üblichen Ausreden
zu tilgen wäre.

Und zugegeben: ich schweige nicht mehr,
weil ich der Heuchelei des Westens
überdrüssig bin; zudem ist zu hoffen,
es mögen sich viele vom Schweigen befreien,
den Verursacher der erkennbaren Gefahr
zum Verzicht auf Gewalt auffordern und
gleichfalls darauf bestehen,
daß eine unbehinderte und permanente Kontrolle
des israelischen atomaren Potentials
und der iranischen Atomanlagen
durch eine internationale Instanz
von den Regierungen beider Länder zugelassen wird.

Nur so ist allen, den Israelis und Palästinensern,
mehr noch, allen Menschen, die in dieser
vom Wahn okkupierten Region
dicht bei dicht verfeindet leben
und letztlich auch uns zu helfen.

Quelle:

http://www.sueddeutsche.de/kultur/gedicht-zum-konflikt-zwischen-israel-und-iran-was-gesagt-werden-muss-1.1325809

اشتفان تسوایگ – از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بنا به گزارش خبرنگار کلمه میرحسین موسوی در یکی از دیدارهای خود با فرزندانش، برای دومین بار و این بار خواندن کتاب «وجدان بیدار» اشتفان تسوايگ را به آنها و مردم توصیه کرده است.
وجدان بیدار

شطرنج باز